Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

Facebook Youtube Instagram Tiktok
Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej >>
Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu >>
Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku >>
Muzeum Katyńskie >>
Kup bilet

Kalendarium Dziejów Oręża Polskiego - Oś Czasu

1501
19 lipca
Sułtan Bajazed II zaprzysiągł w Stambule pokój z Polską. W Polsce został on ratyfikowany dopiero dwa lata później, gdyż zawarcie układu przypadło na czas śmierci króla Jana Olbrachta. Według postanowień pokjowych, Białogród i Kilia, porty nad Morzem Czarn

Sułtan Bajazed II zaprzysiągł w Stambule pokój z Polską. W Polsce został on ratyfikowany dopiero dwa lata później, gdyż zawarcie układu przypadło na czas śmierci króla Jana Olbrachta. Według postanowień pokjowych, Białogród i Kilia, porty nad Morzem Czarnym, pod które wyruszył król Polski Jan I Olbracht podczas nieudanej wyprawy 1497 r., pozostały przy Turcji. Hospodar mołdawski nie zrezygnował ze swych roszczeń do Pukucia, co w przyszłości doprowadziło do kolejnej wojny. 

4 listopada
Bitwa pod Mścisławiem (obecnie na terenie Białorusi) pomiędzy wojskami litewskimi dowodzonymi przez Michała Iżesławskiego oraz Ostafiego Daszkiewicza, a wojskami moskiewskimi dowodzonymi przez książąt siewierskich. Bitwę przegrali Litwini.

Bitwa pod Mścisławiem (obecnie na terenie Białorusi) pomiędzy wojskami litewskimi dowodzonymi przez Michała Iżesławskiego oraz Ostafiego Daszkiewicza, a wojskami moskiewskimi dowodzonymi przez książąt siewierskich. Bitwę przegrali Litwini.

12 grudnia
W Krakowie odbyła się koronacja Aleksandra Jagiellończyka na króla Polski (1501-1506). Był on synem Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki, bratem późniejszego króla Zygmunta I Starego.

W Krakowie odbyła się koronacja Aleksandra Jagiellończyka na króla Polski (1501-1506). Był on synem Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki, bratem późniejszego króla Zygmunta I Starego.

1503
21 lutego
Polska i Turcja zawarły rozejm. Nie powstrzymało to jednak najazdów tatarskich na ziemie polskie i litewskie.

Polska i Turcja zawarły rozejm. Nie powstrzymało to jednak najazdów tatarskich na ziemie polskie i litewskie.

2 maja
Król Polski Aleksander I Jagiellończyk wydał w Wilnie dekret mianujący Mikołaja Kamienieckiego pierwszym hetmanem wielkim koronnym. Król Aleksander I zdecydował się na ten krok, gdyż sam często przebywał na Litwie i potrzebował zastępcy w Polsce, który do

Król Polski Aleksander I Jagiellończyk wydał w Wilnie dekret mianujący Mikołaja Kamienieckiego pierwszym hetmanem wielkim koronnym. Król Aleksander I zdecydował się na ten krok, gdyż sam często przebywał na Litwie i potrzebował zastępcy w Polsce, który dowodziłby obroną południowo-wschodnich granic kraju przed najazdami Tatarów i Mołdawian. Hetman Kamieniecki sprawował swoją funkcję do śmierci w 1515 r. Jego następcą został Mikołaj Firlej.

1506
4 sierpnia
Zwycięstwo nad Tatarskim Czambułem: Rozbicie Oddziału pod Cyrynem

Rozbicie czambułu pod Cyrynem. Straż przednia kilkutysięcznej armii litewsko-polskiej zmierzającej w stronę Klecka natknęła się na pięciusetosobowy czambuł tatarski wracający z łupami do kosza – głównego obozu tatarskiego. Oddział ten został okrążony, a następnie rozbity. Nielicznym Tatarom udało się ujść przez rzeczkę Uszę i ostrzec główne siły obozujące pod Kleckiem.

4 sierpnia
Bitwa pod Kleckiem.
Bitwa pod Kleckiem.

Wczesną wiosną 1506 r. Tatarzy krymscy najechali Polskę i Litwę, pustosząc ich południowo-wschodnie województwa. Kilka miesięcy później chan tatarski Mengli Gerej ponownie wysłał oddziały Tatarów na wyprawę wojenną, oddając dowództwo swoim synom Fethiemu i Burnaszowi. Kilkunastotysięczna armia chana przekroczyła granicę i ruszyła na północ. Przeprawiwszy się przez rzeki Dniepr i Prypeć wtargnęła na Białoruś. Tatarzy założyli warowny obóz tzw. kosz w okolicach zniszczonego przed trzema laty Klecka, skąd rozpuścili czambuły, które dotarły aż do Mińska,…
Read More

19 sierpnia
Śmierć króla polskiego Aleksandra Jagiellończyka. Monarcha był synem Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki; od 1492 r. panował w Wielkim Księstwie Litewskim, a od 1501 r. zasiadał na tronie polskim. Zmarł w Wilnie po przebytym paraliżu. Być

Śmierć króla polskiego Aleksandra Jagiellończyka. Monarcha był synem Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki; od 1492 r. panował w Wielkim Księstwie Litewskim, a od 1501 r. zasiadał na tronie polskim. Zmarł w Wilnie po przebytym paraliżu. Być może jego śmierć przyśpieszyło nieskuteczne leczenie prowadzone przez szarlatana, niejakiego Balińskiego. Król został pochowany w wileńskiej katedrze. Rządy po Aleksandrze objął jego młodszy brat, Zygmunt zwany starym.

8 grudnia
Zygmunt I Stary królem Polski.

Latem 1506 r. stan zdrowia króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka uległ gwałtownemu pogorszeniu. W testamencie datowanym na 27 lipca 1506 r. wyznaczył na swego następcę w Wielkim Księstwie Litewskim swego młodszego brata Zygmunta. Po rychłym zgonie monarchy możnowładcy litewscy 20 października 1506 r. wynieśli, zgodnie z wolą zmarłego, Zygmunta na tron wielkoksiążęcy. Sposób w jaki przeprowadzono wybór nowego wielkiego księcia oznaczał złamanie ustaleń unii mielnickiej z 1501 r., wprowadzającej wspólną elekcję władcy…
Read More

1507
24 stycznia
Zygmunt I Stary został koronowany na króla Polski (1506-1548). Uroczystość miała miejsce w katedrze na Wawelu.

Zygmunt I Stary został koronowany na króla Polski (1506-1548). Uroczystość miała miejsce w katedrze na Wawelu.

1508
13 lipca
Nad Dnieprem, pod Orszą (Białoruś), wojska Korony i Litwy stoczyły bitwę z armią Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, dowodzoną przez wojewodów Daniłę Oboleńskiego oraz Jakuba Zacharyna. Moskwę wspomagały oddziały zbuntowanego przeciw Zygmuntowi Staremu lite

Nad Dnieprem, pod Orszą (Białoruś), wojska Korony i Litwy stoczyły bitwę z armią Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, dowodzoną przez wojewodów Daniłę Oboleńskiego oraz Jakuba Zacharyna. Moskwę wspomagały oddziały zbuntowanego przeciw Zygmuntowi Staremu litewskiego kniazia Michała Glińskiego. Litwinami dowodził ks. Konstanty Ostrogski, zaś wspierającymi ich żołnierzami zaciężnymi z Korony – Mikołaj Firlej. Bitwa została wygrana przez wojska królewskie, pomimo liczebnej przewagi Moskwiczan, którzy pod osłoną nocy wycofali swoje siły na wschód. Armia polsko-litewska nie podjęła pościgu tylko…
Read More

23 lipca
Bitwa pod Woronowem. Hetman polny, starosta buski i bełski Jan Kamieniecki, dowodzący tysiąckonnym oddziałem obrony potocznej, ruszył na Tatarów, którzy wtargnęli w granice polsko-litewskie. Polski wódz rozbił najeźdźcow pod Woronowem. Według relacji w bi

Bitwa pod Woronowem. Hetman polny, starosta buski i bełski Jan Kamieniecki, dowodzący tysiąckonnym oddziałem obrony potocznej, ruszył na Tatarów, którzy wtargnęli w granice polsko-litewskie. Polski wódz rozbił najeźdźcow pod Woronowem. Według relacji w bitwie zginęło 2000 Tatarów. Zwycięzcy uwolnili jasyr i odebrali zrabowane dobra.

1 sierpnia
Założenie obozu pod Smoleńskiem. Armia polsko-litewska licząca ok. 16 tys. wojska po zwycięstwie nad wojskami moskiewskimi pod Orszą (13 lipca 1508 r.) przybyła pod Smoleńsk, gdzie założyła warowny obóz. Wojskiem dowodził król Zygmunt I Stary z pomocą dwó

Założenie obozu pod Smoleńskiem. Armia polsko-litewska licząca ok. 16 tys. wojska po zwycięstwie nad wojskami moskiewskimi pod Orszą (13 lipca 1508 r.) przybyła pod Smoleńsk, gdzie założyła warowny obóz. Wojskiem dowodził król Zygmunt I Stary z pomocą dwóch hetmanów: hetmana wielkiego litewskiego Konstantego Ostrogskiego i hetmana koronnego Mikołaja Firleja. Na naradzie wojennej w obozie postanowiono, że król pozostanie pod Smoleńskiem, zaś obaj hetmani ruszą na Siewierszczyznę, by odzyskać ją z rąk moskiewskich. Jednak pomiędzy hetmanami…
Read More

8 października
Zakończyła się wojna Jagiellonów z Moskwą. Wielki książę moskiewski Wasyl III zaprzysiągł traktat pokojowy, który sankcjonował utratę przez Litwę Siewierszczyzny w zamian za kilka pogranicznych włości.

Zakończyła się wojna Jagiellonów z Moskwą. Wielki książę moskiewski Wasyl III zaprzysiągł traktat pokojowy, który sankcjonował utratę przez Litwę Siewierszczyzny w zamian za kilka pogranicznych włości.

1509
4 października
Polskie wojska pod wodzą hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Kamienieckiego pokonały Mołdawian wspieranych przez Turków w bitwie nad Dniestrem, niedaleko Chocimia. Wojskiem mołdawskim dowodził hospodar Bogdan III.

Polskie wojska pod wodzą hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Kamienieckiego  pokonały Mołdawian wspieranych przez Turków w bitwie nad Dniestrem,  niedaleko Chocimia. Wojskiem mołdawskim dowodził hospodar Bogdan III.

1510
22 stycznia
Polska i Mołdawia podpisały traktat pokojowy w Kamieńcu Podolskim. Ustalono w nim, że Mołdawianie tracą Pokucie, a hospodar Bohdan III zrezygnuje z małżeństwa z siostrą króla Zygmunta I Starego, Elżbiety.

Polska i Mołdawia podpisały traktat pokojowy w Kamieńcu Podolskim. Ustalono w nim, że Mołdawianie tracą Pokucie, a hospodar Bohdan III zrezygnuje z małżeństwa z siostrą króla Zygmunta I Starego, Elżbiety.

1512
18 kwietnia
Polski rotmistrz Franciszek Fredro oraz chorąży lwowski Fryderyk Herburt na czele swoich oddziałów pobili pod Przemyślem grupę 150 Tatarów i odebrali im jasyr (ludzi prowadzonych w niewolę).

Polski rotmistrz Franciszek Fredro oraz chorąży lwowski Fryderyk Herburt na czele swoich oddziałów pobili pod Przemyślem grupę 150 Tatarów i odebrali im jasyr (ludzi prowadzonych w niewolę).

23 kwietnia
Bitwa nad rzeką Biełką (10 km od Przemyślan, teren dzisiejszej Ukrainy). Strażnik polny koronny Stanisław Lanckoroński, dysponując kilkoma chorągwiami obrony potocznej, zaatakował i rozbił siedmiusetkonny oddział Tatarów.

Bitwa nad rzeką Biełką (10 km od Przemyślan, teren dzisiejszej Ukrainy). Strażnik polny koronny Stanisław Lanckoroński, dysponując kilkoma chorągwiami obrony potocznej, zaatakował i rozbił siedmiusetkonny oddział Tatarów.

28 kwietnia
Bitwa pod Wiśniowcem.

Bitwa pod Wiśniowcem (zwana też bitwą pod Łopusznem). Od połowy XV do końca XVII w. południowo-wschodnie ziemie Polski i Litwy były narażone na ciągłe ataki Tatarów krymskich, którzy wyprawiali się na te tereny po łupy i jeńców (tzw. jasyr), których potem sprzedawali jako niewolników. Zwykle na wyprawy ruszało od kilkuset do kilku tysięcy Tatarów, tworzących lotne oddziały zwane czambułami. Zdarzały się jednak wielkie wyprawy całej ordy, dowodzonej przez bejów lub osobiście przez chanów. Wczesną wiosną…
Read More

19 grudnia
Wyprawa smoleńska.
Wyprawa smoleńska.

Wielki książę moskiewski Wasyl III złamał traktat „wiecznego pokoju” podpisany cztery lata wcześniej z królem Zygmuntem I Starym i ruszył na Smoleńsk. Rozpoczęła się kolejna wojna Korony i Litwy z Moskwą. Wyprawa Wasyla III z 1512 r. zakończyła się jednak niepowodzeniem. Także rok później wojska moskiewskie zostały odparte. Dopiero w 1514 r. oddziałom księcia moskiewskiego udało się opanować twierdzę Smoleńsk.

1513
1 listopada
Książę moskiewski Wasyl III zwinął nieudane oblężenie Smoleńska. Silnie umocniona twierdza należąca do państwa polsko-litewskiego była oblegana od czerwca. Wojska moskiewskie próbowały ją zdobyć uciekając się również do bardzo niekonwencjonalnych metod: b

Książę moskiewski Wasyl III zwinął nieudane oblężenie Smoleńska. Silnie umocniona twierdza należąca do państwa polsko-litewskiego była oblegana od czerwca. Wojska moskiewskie próbowały ją zdobyć uciekając się również do bardzo niekonwencjonalnych metod: by wywołać pożar wykorzystano 400 żywych kotów i gołębi którym do ogonów uwiązano podpałki. Nawet te desperackie pomysły okazały się jednak nieskuteczne.

1514
30 lipca
Wielki książę moskiewski Wasyl III zdobył Smoleńsk. Obroną obleganej od maja 1514 r. twierdzy dowodził wojewoda smoleński Jerzy Sołłohub. Po kilkutygodniowym oblężeniu, kniaź Bohdan Gliński nakłonił wyczerpanych obrońców do poddania. 30 lipca mieszczanie

Wielki książę moskiewski Wasyl III zdobył Smoleńsk. Obroną obleganej od maja 1514 r. twierdzy dowodził wojewoda smoleński Jerzy Sołłohub. Po kilkutygodniowym oblężeniu, kniaź Bohdan Gliński nakłonił wyczerpanych obrońców do poddania. 30 lipca mieszczanie smoleńscy złożyli moskiewskiemu księciu przysięgę poddańczą, a następnego dnia książę uroczyście wjechał do miasta. Zaraz po tym Wasyl III nakazał uwięzić litewską załogę, obsadzić twierdzę własnym wojskiem i wywieść do Moskwy złoto i srebro z kościołów i smoleńskiego zamku. Twierdza Smoleńsk po…
Read More

28 sierpnia
Straż przednia polsko-litewskiej armii zmierzającej do odzyskania twierdzy smoleńskiej została zaatakowana przez wojska moskiewskie. Wywiązała się potyczka, którą wygrały siły królewskie. Według – przypuszczalnie przesadzonych danych – Moskwa straciła ok.

Straż przednia polsko-litewskiej armii zmierzającej do odzyskania twierdzy smoleńskiej została zaatakowana przez wojska moskiewskie. Wywiązała się potyczka, którą wygrały siły królewskie. Według – przypuszczalnie przesadzonych danych – Moskwa straciła ok. 1300 ludzi. Zaatakowanym oddziałem straży przedniej dowodził starosta krasnystawski Jan Pilecki.

8 września
Bitwa pod Orszą.
Bitwa pod Orszą.

Przyczyną konfliktu między Litwą a Moskwą, była rywalizacja o ziemie ruskie, zapoczątkowana polityką wielkich książąt moskiewskich, którzy dążyli do zjednoczenia ziem rozbitej na dzielnice Rusi i stopniowego zrzucania podległości względem tatarskich chanów. W wyniku tego procesu pod koniec XV wieku za wschodnią granicą Litwy wyrosło potężne państwo moskiewskie. Zachęcona obietnicami nastawionego antypolsko cesarza Maksymiliana I Moskwa, wzmocniona przez silną artylerię zakupioną z Niemiec, wypowiedziała wojnę Zygmuntowi I Staremu. W pierwszej kolejności wojsko moskiewskie wyruszyło na…
Read More

1515
13 marca
Nocny atak Tatarów na Trembowlę. Miasto obsadzała załoga 400 zaciężnych pod wodzą hetmana polnego koronnego Jana Tworowskiego. Mimo zaskoczenia pogrążonej we śnie polskiej załogi, Tatarzy zostali odparci. Polacy, w porę zaalarmowani, podjęli ciężką walką,

Nocny atak Tatarów na Trembowlę. Miasto obsadzała załoga 400 zaciężnych pod wodzą hetmana polnego koronnego Jana Tworowskiego. Mimo zaskoczenia pogrążonej we śnie polskiej załogi, Tatarzy zostali odparci. Polacy, w porę zaalarmowani, podjęli ciężką walką, w następstwie której udało im się wyprzeć nieprzyjaciela z miasta. Walki trwały jeszcze następnego dnia. Umiejętnie dowodząc, hetman Tworowski obronił Trembowlę.