Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

Facebook Youtube Instagram Tiktok
Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej >>
Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu >>
Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku >>
Muzeum Katyńskie >>
Kup bilet

Kalendarium Dziejów Oręża Polskiego - Oś Czasu

1526
29 sierpnia
Bitwa pod Mohaczem.
Bitwa pod Mohaczem.

Bitwę tę stoczyły wojska węgierskie króla Ludwika II Jagiellończyka z wojskami tureckimi sułtana Sulejmana Wspaniałego. Odmowa wypłacenia ogromnego haraczu, jaki sułtan turecki zażądał od Węgrów stała się powodem wybuchu wojny węgiersko-tureckiej. Młody, zaledwie 20-letni król Ludwik, mimo zabiegów dyplomatycznych nie uzyskał pomocy ani od papieża, ani od swojego szwagra Ferdynanda Habsburga. Również Polska, nie chcąc ściągnąć na siebie najazdu tureckiego, oficjalnie nie udzieliła pomocy. Króla węgierskiego (bratanka ówczesnego władcy Polski Zygmunta I Starego) wsparł jednak…
Read More

1527
27 stycznia
Bitwa pod Olszanicą (obecnie na Ukrainie). Hetman litewski Konstanty Ostrogski zaatakował kosz tatarski, pobił przeciwnika i odebrał prowadzony jasyr, liczący według najprawdopodobniej wyolbrzymionych danych aż 40 tysięcy ludzi. Wracając zwycięski wódz od

Bitwa pod Olszanicą (obecnie na Ukrainie). Hetman litewski Konstanty Ostrogski zaatakował kosz tatarski, pobił przeciwnika i odebrał prowadzony jasyr, liczący według najprawdopodobniej wyolbrzymionych danych aż 40 tysięcy ludzi. Wracając zwycięski wódz odbył triumfalny wjazd do Krakowa, prezentując jeńców i zdobyczne tatarskie proporce.

2 kwietnia
Nominacja Jana Tarnowskiego na hetmana.

Na sejmie krakowskim Janowi Tarnowskiemu wręczono dokument nominacyjny na stanowisko hetmana wielkiego koronnego. Dokument ten precyzyjnie określał kompetencje dowódcy wojsk koronnych, tym samym kończąc proces kształtowania się urzędu hetmańskiego w Polsce. Stanowisko to pierwotnie nadawano na okres wojny lub kampanii, a od 1581 r. stało się dożywotnim. W końcu XVI w. wykształciły się dwa urzędy hetmańskie: hetman wielki, który w czasie pokoju pozostawał przy dworze, zajmując się ogólną administracją i strzegąc interesów wojska, oraz hetman…
Read More

1528
6 marca
Bitwa pod Koszycami. Doszło do niej w czasie wojny domowej o koronę węgierską pomiędzy Ferdynandem Habsburgiem a Janem Zapolyą. W bitwie tej Jana Zapolyę wspierał dwutysięczny oddział polski dowodzony przez Jakuba Secygniowskiego. Starcie przegrały wojska

Bitwa pod Koszycami. Doszło do niej w czasie wojny domowej o koronę węgierską pomiędzy Ferdynandem Habsburgiem a Janem Zapolyą. W bitwie tej Jana Zapolyę wspierał dwutysięczny oddział polski dowodzony przez Jakuba Secygniowskiego. Starcie przegrały wojska Zapolyi.

1529
3 sierpnia
Bitwa pod Oczakowem. Grupa rotmistrzów koronnych prowadzonych przypuszczalnie przez Mikołaja Sieniawskiego, bez wiedzy króla Zygmunta I Starego, wzięła udział w walkach wewnętrznych wśród Tatarów. Dysponując ok. tysiąckonnym oddziałem wyprawiła się nad M

Bitwa pod Oczakowem. Grupa rotmistrzów koronnych prowadzonych przypuszczalnie przez Mikołaja Sieniawskiego, bez wiedzy króla Zygmunta I Starego, wzięła udział w walkach wewnętrznych wśród Tatarów. Dysponując ok. tysiąckonnym oddziałem wyprawiła się nad Morze Czarne by wesprzeć chana ordy oczakowskiej w walce ze swym zbuntowanym bratankiem, Aslanem. Rzeczywistym powodem wmieszania się w sprawy tatarskie była chęć zdobycia łupów. Gdy grupa Sieniawskiego łupiła okolice Oczakowa została oszukana przez gońca, który poinformował Polaków, że Aslan jest sojusznikiem króla polskiego.…
Read More

27 grudnia
Król Zygmunt I Stary mocą przywileju wydanego w Piotrkowie inkorporował Mazowsze do Korony.

Król Zygmunt I Stary mocą przywileju wydanego w Piotrkowie inkorporował Mazowsze do Korony.

1530
20 lutego
Wielki książę Litwy Zygmunt August został w wieku 10 lat koronowany w Krakowie na króla Polski. Akt ten odbył się za życia poprzedniego króla Zygmunta I Starego (elekcja „vivente rege”). Właściwe rządy przejął Zygmunt II August dopiero po śmie

Wielki książę Litwy Zygmunt August został w wieku 10 lat koronowany w Krakowie na króla Polski. Akt ten odbył się za życia poprzedniego króla Zygmunta I Starego (elekcja „vivente rege”). Właściwe rządy przejął Zygmunt II August dopiero po śmieci ojca w 1548 roku.

3 grudnia
Inwazja mołdawska na Pokucie: Początek wojny hospodara Piotra IV Raresza z Rzeczpospolitą

Wojska mołdawskie w liczbie ok. 6000 ludzi przekroczyły graniczną rzeczkę Kołaczyn i wtargnęły na Pokucie (krainę historyczną należąca dawniej do Polski, obecnie na terenie Ukrainy). Akt ten zapoczątkował wojnę hospodara mołdawskiego Piotra IV Raresza z Rzeczpospolitą.

1531
4 sierpnia
Decydująca Odsiecz: Odbicie Zamku w Gwoźdźcu Podczas Wojny Polsko-Mołdawskiej

Odbicie Gwoźdźca. Podczas wojny polsko-mołdawskiej o Pokucie chorągiew husarska pod wodzą rotmistrza Macieja Włodka próbowała odbić zameczek w Gwoźdźcu zajęty przez Mołdawian 7 grudnia 1530 r. Obrońcy ostrzeliwani z rusznic przez husarzy Włodka nie zamierzali się poddać. Także szturmy spieszonej jazdy na drewniano-ziemne fortyfikacje nie przyniosły efektu. Polski rotmistrz pozostał więc na noc pod zamkiem i wysłał gońca z prośbą o pomoc do pisarza polnego Zbigniewa Słupeckiego. Ten przybył nad ranem następnego dnia prowadząc chorągiew…
Read More

19 sierpnia
Bitwa pod Gwoźdźcem. W trakcie wojny polsko-mołdawskiej o Pokucie, niedawno odzyskany niewielki zamek w Gwoźdźcu został ponownie oblężony przez Mołdawian. Bronił go ze swą chorągwią rotmistrz Maciej Włodek dysponujący nieliczną załogą (ok. 200 ludzi). Od

Bitwa pod Gwoźdźcem. W trakcie wojny polsko-mołdawskiej o Pokucie, niedawno odzyskany niewielki zamek w Gwoźdźcu został ponownie oblężony przez Mołdawian. Bronił go ze swą chorągwią rotmistrz Maciej Włodek dysponujący nieliczną załogą (ok. 200 ludzi). Od 15 sierpnia fortyfikację usiłowało zdobyć ok. 6 tys. żołnierzy mołdawskich dowodzonych przez perkułaba czerniowieckiego Barnowskiego i perkułaba chocimskiego Włada. 19 sierpnia na odsiecz obrońcom przybył hetman Jan Tarnowski prowadzący główną armię. Z Mołdawianami starła się najpierw, idąca na przedzie, chorągiew Janusza Święcickiego,…
Read More

22 sierpnia
Bitwa pod Obertynem.

Od końca XV w. między Polską a Mołdawią dochodziło do walk o Pokucie, teren leżący nad górnym Prutem, na południe od Halicza. Spór uregulowano w 1510 r., przyznając sporne ziemie Polsce. Sytuacja zmieniła się po dojściu do władzy w Mołdawii hospodara Piotra IV Raresza, który próbował uczynić z Mołdawii silne i niezależne państwo, lawirując między Polską i Turcją, jednocześnie współpracując z Habsburgami i Moskwą. Mając ich poparcie najechał w 1530 r. Pokucie, zdobywając szereg granicznych…
Read More

7 listopada
Triumfalny wjazd hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego do Krakowa. Uroczyste wkroczenie z jeńcami i łupami do miasta miało miejsce po wielkim zwycięstwie nad Mołdawianami w bitwie pod Obertynem. Przyczyną wojny był konflikt o Pokucie.

Triumfalny wjazd hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego do Krakowa. Uroczyste wkroczenie z jeńcami i łupami do miasta miało miejsce po wielkim zwycięstwie nad Mołdawianami w bitwie pod Obertynem. Przyczyną wojny był konflikt o Pokucie.

1532
4 lutego
Zasadzka pod Tarasauti: Polska jazda pokonana przez Mołdawian przy przeprawie przez Dniestr

Starcie oddziału jazdy polskiej z Mołdawianami pod wsią Tarasauti koło Chocimia. Polacy zaskoczeni podczas przeprawy przez Dniestr przez mołdawskiego dowódcę Orasa zostali pobici. Spośród liczącego 500 – 1000 koni oddziału 200 ludzi zostało zabitych lub dostało się do niewoli.

8 lutego
Zakończenie obrad sejmu krakowskiego. Trwały one od 10 grudnia 1531 r. Na sejmie postanowiono przywrócić rangę pospolitego ruszenia i ograniczyć powoływanie z podatków szlacheckich wojska zaciężnego.

Zakończenie obrad sejmu krakowskiego. Trwały one od 10 grudnia 1531 r. Na sejmie postanowiono przywrócić rangę pospolitego ruszenia i ograniczyć powoływanie z podatków szlacheckich wojska zaciężnego.

21 lutego
Podpisany został rozejm polsko-mołdawski kończący wojnę o Pokucie. Jednym z sygnatariuszy był zwycięzca spod Obertyna hetman Jan Tarnowski. Rozejm nie został jednak ratyfikowany przez mołdawskiego hospodara Piotra IV Raresza i na granicy zapanował ”zbroj

Podpisany został rozejm polsko-mołdawski kończący wojnę o Pokucie. Jednym z sygnatariuszy był zwycięzca spod Obertyna hetman Jan Tarnowski. Rozejm nie został jednak ratyfikowany przez mołdawskiego hospodara Piotra IV Raresza i na granicy zapanował ”zbrojny pokój”.

1533
1 maja
Polski poseł, kasztelan Piotr Opaliński podpisał w Stambule pokój pomiędzy Rzeczypospolitą a Turcją. Miał on obowiązywać do końca życia władców obu krajów – króla Zygmunta I Starego i sułtana Sulejmana II Wspaniałego. Dokument nie obejmował Tatarów a Rzec

Polski poseł, kasztelan Piotr Opaliński podpisał w Stambule pokój pomiędzy Rzeczypospolitą a Turcją. Miał on obowiązywać do końca życia władców obu krajów – króla Zygmunta I Starego i sułtana Sulejmana II Wspaniałego. Dokument nie obejmował Tatarów a Rzeczypospolita zrezygnowała z pretensji do Mołdawii i Wołoszczyzny. Podpisany w Stambule traktat pokojowy zapewnił na dłuższy czas spokój na południowych granicach państwa. 

1535
16 lipca
Zdobycie Homla.
Zdobycie Homla.

Wojska polsko-litewskie, prowadzące wojnę z Wielkim Księstwem Moskiewskim, dowodzone przez hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego i hetmana wielkiego litewskiego Jerzego Radziwiłła, po dwudniowym oblężeniu zdobyły twierdzę Homel (wsch. Białoruś). Było to możliwe po zrobieniu wyłomu w fortyfikacjach i ucieczce załogi z komendantem twierdzy Dymitrem Szczepinem Oboleńskim. Po tym sukcesie wojska polsko-litewskie wyruszyły pod kolejną moskiewską twierdzę – Starodub.

29 sierpnia
Zdobycie Staroduba. Podczas wojny Polski i Litwy z Wielkim Księstwem Moskiewskim armia królewska dowodzona przez hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego i hetmana wielkiego litewskiego Jerzego Radziwiłła podeszła pod Starodub jedną z najsilniejszych

Zdobycie Staroduba. Podczas wojny Polski i Litwy z Wielkim Księstwem Moskiewskim armia królewska dowodzona przez hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego i hetmana wielkiego litewskiego Jerzego Radziwiłła podeszła pod Starodub jedną z najsilniejszych twierdz moskiewskich. Początkowo wojska Tarnowskiego i Radziwiłła próbowały szturmów na umocnienia, ale po niepowodzeniach otoczyły Starodub szańcami i przystąpiły do prac minerskich. Po miesiącu oblężenia, 29 sierpnia, zdetonowano główną minę pod murami twierdzy. W wyniku potężnego wybuchu zniszczona została ściana zamkowa z czterema…
Read More

1537
19 lutego
Początek "wojny kokoszej".

Król Polski Zygmunt I Stary wobec powtarzających się najazdów mołdawskich na Pokucie wypowiedział wojnę hospodarowi Piotrowi IV Rareszowi. Zwołał na początek lipca pospolite ruszenie. Miało ono ruszyć na Mołdawię, lecz szlachta niezadowolona z tego, pod pretekstem że odrywa się ją od żniw, podniosła bunt przeciw królowi (rokosz) i do wyprawy nie doszło. Owa nieudana wyprawa na Mołdawię zwana jest w literaturze „wojną kokoszą”.

25 marca
W Moskwie zawarto rozejm, kończący trwającą od trzech lat wojnę pomiędzy państwem polsko-litewskim a Wielkim Księstwem Moskiewskim. Poseł króla polskiego Zygmunta I Starego Nikodem Iwanowicz Ciechanowski usiłował wynegocjować zwrot Smoleńska lub oddanie N

W Moskwie zawarto rozejm, kończący trwającą od trzech lat wojnę pomiędzy państwem polsko-litewskim a Wielkim Księstwem Moskiewskim. Poseł króla polskiego Zygmunta I Starego Nikodem Iwanowicz Ciechanowski usiłował wynegocjować zwrot Smoleńska lub oddanie Nowogrodu Wielkiego, lecz Moskwa nie wyraziła zgody. Ustalono, że Litwa otrzyma Homelszczyznę, zaś Moskwa Siebież i Zawołocze, niedaleko Połocka. Obaj władcy, król polski i wielki książę moskiewski, mieli zaprzestać używania tytułu „książę smoleński”. Rozejm zawarto na 5 lat.

1538
1 lutego
Bitwa nad Seretem, ok. 10 km od Trembowli. Mołdawianie wspomagani przez Turków pod dowództwem Piotra IV Raresza (ok. 20 tys. wojska) pobili polskie chorągwie obrony potocznej (1800 żołnierzy). Przyczyną klęski była niezgoda w polskim dowództwie pom

Bitwa nad Seretem, ok. 10 km od Trembowli. Mołdawianie wspomagani przez Turków pod dowództwem Piotra IV Raresza (ok. 20 tys. wojska) pobili polskie chorągwie obrony potocznej (1800 żołnierzy). Przyczyną klęski była niezgoda w polskim dowództwie pomiędzy strażnikiem polnym koronnym Mikołajem Sieniawskim i kasztelanem połanieckim Andrzejem Tęczyńskim, niekorzystne warunki terenowe i ponad dziesięciokrotna przewaga liczebna przeciwnika. Ze strony polskiej poległo ponad 800 żołnierzy. Straty mołdawskie nie są znane, ale były na tyle poważne, że hospodar Piotr…
Read More

17 sierpnia
Początek oblężenia Chocimia. Podczas wojny polsko-mołdawskiej blisko dwudziestotysięczna zaciężna armia polska dowodzona przez hetmana Jana Tarnowskiego przekroczyła Dniestr i obległa mołdawską twierdzę Chocim. Obroną twierdzy kierował przyrodni brat hosp

Początek oblężenia Chocimia. Podczas wojny polsko-mołdawskiej blisko dwudziestotysięczna zaciężna armia polska dowodzona przez hetmana Jana Tarnowskiego przekroczyła Dniestr i obległa mołdawską twierdzę Chocim. Obroną twierdzy kierował przyrodni brat hospodara Piotra IV Raresza, perkułab Teodor. Hetman, dysponując nieliczną artylerią, nie mógł dokonać wyłomu w obwarowaniach kamiennego zamku. Dlatego już od pierwszych dni oblężenia Polacy przystąpili do prac minerskich. Gdy 28 sierpnia planowano założenie pierwszych min pod zamek, przybył sam Piotr IV Raresz prosząc o pokój. W…
Read More

1545
13 października
Polscy magnaci kresowi pod dowództwem starosty włodzimierskiego Fedora Sanguszki zdobyli i splądrowali turecki zamek w Oczakowie. Napad Polaków był dokonany bez wiedzy króla Zymunta I Starego, a za aprobatą stronnictwa habsburskiego, które pragnęło doprow

Polscy magnaci kresowi pod dowództwem starosty włodzimierskiego Fedora Sanguszki zdobyli i splądrowali turecki zamek w Oczakowie. Napad Polaków był dokonany bez wiedzy króla Zymunta I Starego, a za aprobatą stronnictwa habsburskiego, które pragnęło doprowadzić do wojny Królestwa Polskiego z Turcją. Zbliżający się konflikt udało się załagodzić.

1548
1 kwietnia
W Wielkanoc zmarł w Krakowie na Wawelu król Polski i wielki książę litewski Zygmunt I Stary, syn Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki. Rządy po nim objął jego syn Zygmunt II August, ostatni władca z dynastii Jagiellonów.

W Wielkanoc zmarł w Krakowie na Wawelu król Polski i wielki książę litewski Zygmunt I Stary, syn Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki. Rządy po nim objął jego syn Zygmunt II August, ostatni władca z dynastii Jagiellonów.

1558
9 marca
Wydanie drukiem "Consilium rationis bellicae" (Rada sprawy wojennej).
Wydanie drukiem "Consilium rationis bellicae" (Rada sprawy wojennej).

Praca ta stanowi najwybitniejsze dzieło polskiego piśmiennictwa wojskowego z XVI w. Jej autorem jest hetman wielki koronny Jan Tarnowski. Jako wybitny praktyk zebrał w swojej pracy wskazówki dotyczące prowadzenia działań wojennych oraz postulaty reform wojskowych. Praca hetmana Tarnowskiego traktowana była w epoce staropolskiej jako podręcznik sztuki wojennej. ”Consilium rationis bellicae” wydrukował w Tarnowie Łazarz Andrysowic, nakładem autora.