Odsiecz Lwowa

Walki między Polakami, a Ukraińcami o Lwów rozpoczęły się 1 listopada 1918 roku. W mieście znajdowało się 12 tysięcy ukraińskich żołnierzy, którzy służyli w austro-węgierskich oddziałach pomocniczych. Oddziały ukraińskie dowodzone przez mjr. Dymytra Witowskiego działając w imieniu Ukraińskiej Rady Narodowej, zaczęły zajmować najważniejsze obiekty w mieście.

 

Polskie organizacje paramilitarne przebywające w mieście były początkowo zszokowane wystąpieniem Ukraińców. Dlatego pierwsze walki do jakich dochodziło w mieście były spontaniczne. Pierwszym ośrodkiem polskiego oporu stała się szkoła im. Henryka Sienkiewicza, w którym stacjonował oddział kpt. Zdzisława Tatara-Trześniowskiego. To właśnie budynek szkoły stał się punktem, do którego lgnęli Polscy ochotnicy, wśród których liczną reprezentację stanowiła młodzież, harcerze oraz uczniowie lwowskich gimnazjów, którzy dzięki swojej heroicznej postawie podczas obrony miasta zyskali miano „Orląt Lwowskich”.

 

Dowództwo nad polskimi siłami objął kpt. Czesław Mączyński, powołano również Polski Komitet Narodowy kierowany przez Tadeusza Cieńskiego. Od 2 do 3 listopada trwała zaciekła walka pozycyjna, podczas której poszczególne obiekty przechodziły z rąk do rąk. Do szczególnie ciężkich starć doszło na Dworcu Głównym. W międzyczasie siły ukraińskie zostały wzmocnione przez oddziały Strzelców Siczowych. 4 listopada sytuacja sił polskich uległa znaczącej poprawie. Utworzono Komendę Obrony Lwowa, nastąpiło również uporządkowanie polskich oddziałów. W szeregach obrońców znalazło się 6022 żołnierzy, z czego 1421 stanowiły „orlęta lwowskie”.

 

 Między 2 a 20 listopada w mieście trwały zacięte walki, które jednak nie przynosiły rozstrzygnięcia dla żadnej ze stron. O powodzeniu obrony miasta miała zadecydować odsiecz oddziałów Polskich. W Krakowie zorganizowano grupę operacyjną o kryptonimie „San”, która składała się z 600 ochotników, dowodzonych przez mjr. Juliana Stachiewicza. Oddział wymaszerował 9 listopada w kierunku Galicji Wschodniej. 11 listopada grupa wzięła udział w walkach o Przemyśl. Odbicie miasta miało strategiczne znaczenie dla dalszych walk o Galicję Wschodnią, gdyż znajdował się w nim most kolejowy, który stanowił ważną arterię komunikacyjną.  W Przemyślu doszło do połączenia z odziałem dowodzonym przez ppłk. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego, który liczył 140 oficerów i 1228 szeregowych.

 

Odsiecz dotarła drogą kolejową do Lwowa o godzinie 14:00, 20 listopada. Dzięki skoordynowanej akcji do 22 listopada miasto zostało opanowane przez Polaków. Ukraińcy zostali wyparci pod Lwów i przeszli do oblężenia. Równolegle polskie oddziały zajmowały inne miejscowości takie jak Ustrzyki, Chyrów, Bełżec, skutecznie wiążąc siły ukraińskie.

 

Od listopada do grudnia trwały walki pozycyjne. Szczególnie ciężkie starcia miały miejsce w okresie Świąt Bożego Narodzenia. Wstrzymano działania na innych frontach, aby zapobiec bezpośredniemu zagrożeniu miasta.

 

11 stycznia rozpoczęła się kolejna operacja mająca na celu rozbicie wojsk ukraińskich pod Lwowem, tym razem z udziałem trzech grup taktycznych: płk. Władysława Sikorskiego, płk. Mieczysława Kulińskiego i gen. Zygmunta Zielińskiego. W lutym oddziały ukraińskie rozpoczęły ofensywę, która miała odciąć linię kolejową Przemyśl-Lwów. Ukraińcom udało się osiągnąć cel jednak na krótko. Sytuacja oddziałów polski została uratowana dzięki grupie dowodzonej przez gen. Wacława Iwaszkiewicza, która odbiła z rąk ukraińskich stacje kolejowe. W połowie maja 1919 roku polskie siły stacjonujące w Galicji Wschodniej zostały wzmocnione przez Błękitną Armię, gen Józefa Hallera, która niedawno przybyła z Francji. W wyniku natarcia oddziały dowodzone przez gen. Iwaszkiewicza zajęły obszar zagłębia naftowego w rejonie Borysławia i Drohobycza. 27 maja zajęto Halicz i Stanisławów, co umożliwiło nawiązanie kontaktów z zaprzyjaźnioną Rumunią, która przeznaczyła do działań przeciwko Ukraińcom dwie dywizje (piechoty i kawalerii). Oddziały rumuńskie zajęły Kołomyję i wypierając oddziały ukraińskie, ruszyły w kierunku Dniestru.

 

Latem 1919 r. wojska polskie zajęły większość Galicji Wschodniej, wypierając Ukraińców aż do Zbrucza. Było to możliwe również dzięki zaangażowaniu Ukraińców w walki z Armią Czerwoną. 28 czerwca 1919 roku ruszyła polska ofensywa, która zaczęła wypierać osłabione wojska ukraińskie. 17 lipca ofensywa dotarła do rzeki Zbrucz, kończąc tym samym walki o Galicję wschodnią. Walki trwały osiem miesięcy i były okupione dużymi stratami po obu stronach, szacuje się, że poległo 10 000 polskich żołnierzy oraz 15 000 ukraińskich. Ententa zezwoliła Polsce na tymczasową okupację tych terenów, a 21 listopada przyznała jej mandat zarządu Galicji Wschodniej na 25 lat.

 

Pomimo bratobójczych walk pomiędzy Polakami a Ukraińcami zamieszkującymi dawny zabór austriacki oraz konfliktów pomiędzy rodzącymi się nacjonalizmami polskim i ukraińskim udało się dojść do tymczasowego porozumienia w obliczu wspólnego wroga jakim była bolszewicka Armia Czerwona. Chociaż młode państwo polskie prowadziło wojnę z jednym z powstałych na gruzach zaborców państw ukraińskich jakim była Zachodnioukraińska Republika Ludowa udało się zawrzeć układ sojuszniczy z drugim państwem ukraińskim czyli leżącą dalej na wschodzie Ukraińską Republiką Ludową. Odkładając rozwiązanie konfliktu interesów obu narodów na później zaprzęgnięto wszelkie dostępne siły w celu odparcia nawały bolszewickiej zagrażającej istnieniu wszystkim wolnym narodom Europy Wschodniej. 

Tekst opracował: Piotr Kolanek

Medal pamiątkowy ku czci Czesława Mączyńskiego – dwustronny medal z brązu, wybity w 1933 roku z inicjatywy uczestników walk, w 15. rocznicę obrony Lwowa.
Dyplom nadania Krzyża Obrony Lwowa szeregowemu Stanisławowi Augustynowi – dokument z 1919 roku. Na odwrocie umieszczono tekst o znaczeniu odznaczenia.
Dyplom nadania Krzyża Obrony Lwowa ppor. Andrzejowi Schrammowi – oprawiony dokument z pieczęcią i podpisem Czesława Mączyńskiego.
Portret gen. bryg. Michała Tadeusza Tokarzewskiego-Karaszewicza – dzieło S. Batowskiego z 1937 roku, sygnowane we Lwowie. Dowódca odsieczy siedzi w mundurze z odznaczeniami, opierając lewą rękę na szabli.
Portret Juliana Stachiewicza – rysunek przedstawiający go jako kapitana sztabu 1. Brygady Legionów Polskich.

Udostępnij:

Facebook