Święto ustanowione zostało w 2019 r. decyzją Nr 133/MON Ministra Obrony Narodowej na wniosek Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych. Święto ma na celu uhonorowanie żołnierzy i pracowników Służby Mundurowej oraz docenienie ich wysiłku i dorobku w Siłach Zbrojnych RP. Jego data nawiązuje do publikacji Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich 1919 r.
Co ciekawe, data dzienna może budzić pewne kontrowersje wśród historyków. Według Dziennika Rozkazów Wojskowych nr 97 z 1919 r. Minister Spraw Wojskowych z dniem 1 listopada 1919 r. zatwierdzał w rozkazie nr 4139, zgodnie z decyzją Naczelnika Państwa, do ścisłego stosowania wspomniany przepis ubiorczy. Data 15 listopada 1919 r. pojawia się natomiast w rozkazie wydanym w Warszawie w 1919 r. jako odrębna publikacja Oddziału V Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich (Sztabu Generalnego) pt. „Przepis ubioru polowego W.P.” Kolejne wydanie samodzielne przepisu wraz z uzupełnieniami pt. „Przepis Ubioru Polowego Wojsk Polskich 1919 r.”, sygn. „Um. – 1”, MSWojsk, Warszawa 1920, podaje, że przepis został zatwierdzony jako obowiązujący Dekretem Wodza Naczelnego z 1 listopada 1919 r.
Wybór daty upamiętnia wprowadzenie pierwszych w okresie międzywojennym przepisów ustanawiających w sposób kompleksowy umundurowanie polskich żołnierzy.
Realne prace nad ujednoliceniem wyglądu odrodzonego Wojska Polskiego trwały już od grudnia 1918 r., kiedy powołano Komisję Ubiorczą. Ton jej działań nadawali Bronisław Gembarzewski, wybitny historyk wojskowości, malarz i muzealnik (późniejszy twórca i od 1920 r. pierwszy dyrektor Muzeum Wojska w Warszawie) oraz Wojciech Kossak, znakomity malarz batalista i weteran Legionów. Komisja służyła opracowaniu nowego, jednolitego i oszczędnego munduru, możliwego do masowej produkcji. Istotnym było równocześnie ujęcie polskiego charakteru i tradycji, odmienność od mundurów byłych zaborców, uwzględnienie doświadczeń z ówczesnych pól bitewnych i możliwa wielofunkcyjność jako ubioru polowego (bojowego), garnizonowego (wyjściowego), służbowego i wieczorowego zarazem. Po pracach teoretycznych i testach porównawczych różnych mundurów udało się ostatecznie opracować „Przepis ubioru polowego Wojsk Polskich”, zatwierdzony dekretem Wodza Naczelnego 1 listopada 1919 r.
Opracowane zostało umundurowanie „barwy polowej (szaro-brunatno-zielonej)”, którą powszechnie błędnie utożsamiono w nazewnictwie z barwą „khaki”, czyli właściwie beżowo-piaskową. Wprowadzono czapkę rogatywkę z orłem w koronie na półokrągłej tarczy oraz furażerkę. Ustalono też kroje: kurtki, spodni noszonych z owijaczami i trzewikami lub wysokimi butami, płaszcza i wygląd stopni, oznak specjalnych i innych dodatków mundurowych, jak guziki z orłem czy sznury naramienne albo skórzany pas oficerski z poprzeczką przez prawe ramię. Kurtka jednorzędowa wz. 1919, zapinana na pięć guzików i haftki, o wysokim kołnierzu i dwóch hakach w talii na pas z oporządzeniem, dla oficerów gabardynowa, posiadała cztery kieszenie, a dla szeregowych odróżniała się brakiem dwóch kieszeni na piersiach i sukiennym materiałem. Naramienniki zdobiły oprócz stopni również cyfry pułkowe lub niekiedy inne oznaki identyfikujące oddział.
Przepisy ulegały w dwudziestoleciu udoskonaleniom, jak stopniowa zmiana kroju kurtki i płaszcza oficerskiego, wprowadzanie nowych bluz letnich i dodatków oraz usztywnienie rogatywek garnizonowych i wprowadzenie polowych rogatywek obok furażerek.
Udany praktycznie i estetycznie okazał się ustalony w 1919 r. system stopni na naramiennikach i czapkach, oparty na układzie trójkowym, z belkami, obramowaniami i gwiazdkami pięcioramiennymi. Ówczesny system z pewnymi zmianami dotrwał w polskiej barwie do dziś, co świadczy o wypełnieniu jego podstawowej funkcji szybkiej identyfikacji stopnia. Jednak już w okresie dwudziestolecia międzywojennego oznaki stopni ulegały nieznacznym zmianom: w 1926 r. zmieniono kolorystykę galonów stopni podoficerskich z karmazynowych na białometalowe z karmazynową krawędzią, natomiast w 1938 r. zmodyfikowano wygląd stopni sierżantów, wprowadzając tzw. krokiewki, czyli naszywki w kształcie otwartego trójkąta w miejsce odpowiednio obszytych galonem naramienników i czapki.
Odróżnieniu rodzajów broni i służb pomagały wprowadzone różnej barwy sukienne patki na kołnierzu, w tylnej części z odmienną zazwyczaj w kolorze wypustką, ozdobione srebrnymi wężykami, różnej szerokości i wykonania dla szeregowych, oficerów i generałów. Barwa patek czerpała z kolorystyki ustalonej dla poszczególnych oddziałów w końcu I Rzeczypospolitej, czasach napoleońskich i Królestwa „Kongresowego”, przykładowo granatowe patki z żółtymi wypustkami przypisano piechocie, zaś patki zielone artylerii, a czarne saperom. Generałowie nosili granatowe łapki o karmazynowej wypustce. Niektóre oddziały w załamaniu wężyka nosiły swoją symbolikę, jak pułki strzelców podhalańskich ze swastykami na gałązce jedliny, czy podchorążowie z emblematami szkolnymi. Pułki kawalerii i artylerii konnej, opierając się początkowym przepisom ubiorczym, wymogły ich zmianę w 1920 r. i zgodę na noszenie na kołnierzykach tych formacji proporczyków w indywidualnych barwach oddziałów oraz barwnych otoków na rogatywkach (i z czasem okrągłych czapkach szwoleżerów). Oficerowie dyplomowani i generałowie nosili na kołnierzach różne orły.
Używane od 1930 r. powszechnie barwne otoki na rogatywkach garnizonowych (lub wcześniej okrągłych czapek szwoleżerów i Korpusu Ochrony Pogranicza) odpowiadały też jednemu z kolorów łapek, z wyjątkiem generałów, których wężyki generalskie haftowano na otoku rogatywki w barwie ochronnej, jak cały mundur.
Wszystkim żołnierzom i pracownikom Służby Mundurowej w dniu Państwa Święta życzymy zdrowia, wszelkiej pomyślności, a nade wszystko spokojnej służby!
oprac. Tomasz Kozakiewicz, adiunkt MWP
Fot. 1. Przepis Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919., okładka wydania z 1920, zb. pryw.
Fot. 2. Kurtka mundurowa żołnierska wz. 1919 z rogatywką i orłem wz. 1919, zb. MWP
Fot. 3. Tablica z przykładowymi oznakami kołnierzowymi wzoru z 1919 r., zb. MWP
Fot. 4. Sylwetki w umundurowaniu oficerskim i żołnierskim wz. 1919 z patkami piechoty, pocztówka z il. J. Świrysz-Ryszkiewicza z 1927 r., zb. MWP
