23 sierpnia – Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych
23 sierpnia obchodzimy Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych, dzień poświęcony pamięci milionów ludzi, którzy padli ofiarą nazizmu i komunizmu. To ważna data przypominająca o tragicznych doświadczeniach XX wieku, a także o konieczności ochrony wolności, demokracji i praw człowieka.
Data 23 sierpnia nie została wybrana przypadkowo. Tego dnia w 1939 r. III Rzesza Niemiecka i Związek Sowiecki podpisały w Moskwie pakt o nieagresji, znany jako pakt Ribbentrop–Mołotow. Dołączony do niego tajny protokół przewidywał podział Europy Środkowo-Wschodniej na strefy wpływów. Polska znalazła się pomiędzy dwoma totalitarnymi mocarstwami, które wkrótce wspólnie doprowadziły do jej rozbioru.
1 września 1939 r. Niemcy zaatakowały Polskę od zachodu, rozpoczynając II wojnę światową. 17 września od wschodu wkroczyła Armia Czerwona. Polska została poddana okupacji dwóch państw, a jej obywatele doświadczyli terroru, represji, deportacji, egzekucji i prześladowań. Niemiecka okupacja przyniosła między innymi Zagładę europejskich Żydów oraz masowe zbrodnie na ludności cywilnej. Sowiecki terror oznaczał m.in. masowe deportacje, więzienia, egzekucje i mord katyński, w którym w 1940 r. zamordowano około 22 tysiące polskich oficerów, funkcjonariuszy i przedstawicieli polskich elit.
Pamięć o ofiarach obu systemów jest szczególnie ważna dla Polski, która w XX wieku znalazła się pod panowaniem dwóch największych europejskich dyktatur. Po zakończeniu wojny sowiecki system komunistyczny przez kolejne dziesięciolecia ograniczał suwerenność państwa i wolność obywateli. Represje dotykały żołnierzy podziemia niepodległościowego, działaczy opozycji, ludzi kultury i nauki oraz wszystkich, którzy sprzeciwiali się systemowi.
Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych jest więc nie tylko okazją do wspominania przeszłości. To również przestroga dla współczesnych pokoleń. Pamięć o ofiarach nazizmu i komunizmu przypomina, dokąd prowadzą pogarda dla ludzkiej godności, przemoc państwa, propaganda i odebranie człowiekowi prawa do wolności. Historia pozostaje ważną lekcją, szczególnie wtedy, gdy świat ponownie doświadcza wojen, agresji i prób podważania prawdy o totalitarnej przeszłości.
Muzeum Wojska Polskiego włącza się do kampanii European Network Remembrance and Solidarity (ENRS) „Pamiętaj. 23 sierpnia”.
Kampanii towarzyszą przypinki z napisem „Remember. August 23”, znajdziecie je od dzisiaj w recepcji muzeum.
Wszyscy odwiedzający mogą je otrzymać bezpłatnie. Jej przypięcie to niewielki, ale wyraźny gest pamięci o ofiarach reżimów totalitarnych.
Co roku kampania przedstawia jedną postać, która wbrew logice przetrwania miała odwagę stawić czoła totalitarnemu złu. Wcześniej byli to m.in. Władysław Bartoszewski, Kazimierz Moczarski, Borys Romanczenko, Milada Horáková, Jaan Kross czy Doina Cornea.
Bohaterką tegorocznej edycji jest dr Stefania Perzanowska – lekarka, która w styczniu 1943 roku zorganizowała szpital w niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku, ratując więźniarki niemal bez sprzętu i lekarstw. Nie wiedziała wtedy, że jej mąż, również lekarz, dr Zygmunt Perzanowski, nie żyje już od blisko trzech lat – zginął w sowieckiej niewoli jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej.
Historia Perzanowskich stawia pytania, na które nie mamy gotowych odpowiedzi. Czy w systemie zaprojektowanym do zagłady dało się ratować życie, nie mierząc się przy tym z ciężarem wyboru, kogo ocalić? Czy wiedząc, że mąż nie żyje, Perzanowska ratowałaby innych z tym samym uporem? Kiedy nadzieja staje się warunkiem przetrwania? I ile jeszcze takich cichych, rodzinnych historii, w których abstrakcyjna data z podręcznika miała konkretne konsekwencje, czeka na odkrycie? Więcej o kampanii: www.enrs.eu/August23
Zatrzymajmy pamięć. Pamiętajmy o ofiarach. Pamiętajmy, dokąd prowadzą nienawiść, propaganda, przemoc i pogarda dla ludzkiej wolności.
