24 kwietnia, w Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Ossowie, oddziale Muzeum Wojska Polskiego, odbyła się konferencja naukowa poświęcona Umowie Warszawskiej z 1920 roku, której organizatorami byli: MWP oraz Ambasada Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej/Посольство України у Польщі.
Uczestników wydarzenia powitali: Dyrektor Muzeum Wojska Polskiego, prof. dr hab. Bogusław Pacek oraz Ambasador Ukrainy w RP, pan Vasyl Bodnar. Panele dyskusyjne prowadzili: dr hab. Mariusz Kamiński oraz pan Marcin Ołdak, kierownik Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku. W swoim wystąpieniu Dyrektor Muzeum podkreślił znaczenie otwartego dialogu, także wokół tematów trudnych, przypominając, że historia nie jest czarno-biała. Przywołał przy tym słowa Jerzego Giedroycia, wskazujące na wagę współpracy i pojednania Polski i Ukrainy dla przyszłości Europy. Konferencja zgromadziła liczne grono historyków, badaczy, pasjonatów historii oraz młodzieży, tworząc przestrzeń do merytorycznej dyskusji i wymiany refleksji nad wspólnym dziedzictwem obu narodów.
Wydarzenie było również okazją do zwiedzania Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku oraz zapoznania się z prezentowanymi eksponatami ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego, związanymi z problematyką konferencji. Na zakończenie odbyła się projekcja filmu „Trudne braterstwo” z udziałem reżysera, pana Jerzego Lubacha.
Serdecznie dziękujemy partnerom wydarzenia: Instytut Pamięci Narodowej, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej oraz Wojskowe Biuro Historyczne za współpracę przy realizacji tego ważnego przedsięwzięcia. Dziękujemy wszystkim uczestnikom konferencji, historykom, pasjonatom, zaproszonym gościom, młodzieży z I LO PUL w Wołominie oraz prelegentom za inspirujące wystąpienia oraz zaangażowanie.
Umowa warszawska 1920 – próba wspólnego oporu przeciw bolszewikom
21 kwietnia 1920 roku, w trakcie trwającej wojny polsko-bolszewickiej, podpisano tzw. umowę warszawską pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Ukraińską Republiką Ludową, kierowaną przez Symon Petlura. Porozumienie było efektem wielomiesięcznych rozmów prowadzonych od jesieni 1919 roku i stanowiło próbę zbudowania wspólnego frontu państw zagrożonych ekspansją bolszewickiej Rosji.
Sygnatariuszami układu byli – po stronie polskiej – wiceminister spraw zagranicznych Jan Dąbski, a po stronie ukraińskiej kierownik resortu spraw zagranicznych Andrij Liwycki. Na mocy porozumienia Polska uznawała Ukraińską Republikę Ludową jako podmiot prawa międzynarodowego, rezygnując jednocześnie z części roszczeń terytorialnych na wschodzie, sięgających granic sprzed pierwszego rozbioru. Strona ukraińska uznawała natomiast przebieg granicy polsko-ukraińskiej na Zbruczu i dalej na północ w kierunku Prypeci. Po stronie polskiej pozostawały m.in. Równe i Krzemieniec.
Umowa zawierała również zobowiązania o charakterze politycznym i społecznym. Obie strony deklarowały niewchodzenie w sojusze wymierzone przeciwko sobie oraz gwarantowały prawa mniejszości narodowych – ukraińskiej w Polsce i polskiej na Ukrainie.
Integralną częścią porozumienia była konwencja wojskowa podpisana 24 kwietnia 1920 roku, sygnowana przez przedstawicieli strony polskiej – Walerego Sławka i Wacława Jędrzejewicza – oraz generała Wołodymyra Sinklera po stronie ukraińskiej. Dokument ten otwierał drogę do współpracy militarnej przeciwko bolszewikom. Jej bezpośrednim następstwem była wspólna ofensywa polsko-ukraińska, określana jako wyprawa kijowska.
Pomimo początkowych sukcesów, działania te nie przyniosły trwałych rezultatów. Sytuacja militarna i polityczna uległa zmianie jesienią 1920 roku, kiedy 12 października Polska podpisała zawieszenie broni z Rosją bolszewicką. Zakończenie konfliktu przyniósł traktat pokojowy zawarty 18 marca 1921 roku w Rydze. Uznanie przez stronę polską władz sowieckich oznaczało wycofanie poparcia dla Ukraińskiej Republiki Ludowej.
Pozbawiona wsparcia międzynarodowego URL nie była w stanie skutecznie przeciwstawić się bolszewikom. Choć walki trwały jeszcze przez pewien czas, ostatecznie zakończyły się upadkiem struktur państwowych związanych z obozem Petlury, a Ukraina znalazła się pod kontrolą władzy sowieckiej.
