Jak chronić żołnierskie mogiły, ustalać nazwiska pochowanych w nich osób i angażować młodzież w opiekę nad miejscami pamięci? O tych zagadnieniach rozmawiano 6 listopada 2026 r. w Muzeum Wojska Polskiego podczas konferencji „Cmentarze i Miejsca Pamięci Narodowej żołnierzy Wojska Polskiego – edukacja, pamięć, symbolika, działania”.
Gości powitali Witold Głębowicz, pełnomocnik ds. rozwoju muzealnego, oraz kustosz Jakub Wojewoda, kierownik Działu Edukacji i Organizacji Wydarzeń Historyczno-Patriotycznych Muzeum Wojska Polskiego, który poprowadził spotkanie.
Miejsca pamięci w Polsce i poza jej granicami
Dr hab. Zbigniew Girzyński, prof. UMK, poświęcił swoje wystąpienie Grobowi Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Dr Bartłomiej Bydoń z Muzeum Katyńskiego omówił rolę cmentarzy katyńskich w upamiętnianiu ofiar i poznawaniu prawdy o zbrodni. Marcin Ołdak przedstawił drogę Ossowa od miejsca pamięci do Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku, a Jakub Wojewoda przybliżył cmentarze żołnierzy Wojska Polskiego na Trakcie Pamięci Bohaterów Bitwy nad Bzurą 1939 roku.
Płk SG w st. spocz. Tomasz Nowakowski opowiedział o mogiłach żołnierzy II Brygady Legionów Polskich na ukraińskim Zakarpaciu. Przedstawił przykład odnowienia miejsca pochówku w Tjuszce (Csuszce) przez stowarzyszenie Memento Bellum z Użhorodu. Piotr Kolanek z Muzeum Wojska Polskiego mówił o zapomnianych cmentarzach Armii Krajowej na Białorusi, a Tomasz Kozakiewicz, również reprezentujący MWP, poświęcił wystąpienie upamiętnieniu żołnierzy 2. Korpusu Polskiego poległych pod Monte Cassino.
Opieka nad mogiłami i edukacja młodzieży
Bartosz Bijak z Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi omówił stosowanie ustawy o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski na przykładzie grobów powstańców warszawskich pochowanych w Łodzi. Remigiusz Stefani ze Społecznego Komitetu Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionów „Zośka” i „Parasol” przybliżył dzieje kwater obu batalionów na Powązkach Wojskowych.
Podczas konferencji rozmawiano o dokumentowaniu miejsc pochówku, przywracaniu nazwisk bezimiennym żołnierzom oraz współpracy instytucji i organizacji społecznych w opiece nad grobami. Zwrócono uwagę na rolę młodzieży, w tym uczniów klas mundurowych, w poznawaniu dziejów osób pochowanych w wojennych mogiłach i w trosce o te miejsca. Wśród uczestników spotkania byli uczniowie ZSKZ w Sochaczewie.
W listopadowym kontekście Wszystkich Świętych powrócił także temat symboliki znicza jako znaku pamięci o poległych. Wystąpienia pokazały, jak tę pamięć pielęgnuje się przez cały rok poprzez opiekę nad mogiłami, dokumentowanie pochówków i przekazywanie wiedzy o losach żołnierzy.
Muzeum Wojska Polskiego dziękuje prelegentom za podzielenie się wiedzą i doświadczeniem, a uczestnikom za udział w spotkaniu.
