5 października 1939 roku, po kilku dniach ciężkich walk pod Kockiem, gen. bryg. Franciszek Kleeberg wydał swój ostatni rozkaz. Był to rozkaz, w którym dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” podjął jedną z najtrudniejszych decyzji, nakazał swoim żołnierzom złożenie broni.
Nie był to jednak rozkaz o klęsce. Był świadectwem odpowiedzialności dowódcy za życie swoich żołnierzy i jednocześnie podsumowaniem ich drogi przez kampanię 1939 roku.
Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” (w jej skład wchodziły, m.in. 50. Dywizja Piechoty „Brzoza”, 60. Dywizja Piechoty „Kobryń”, Podlaska Brygada Kawalerii, Dywizja Kawalerii „Zaza”, marynarze Flotylli Pińskiej oraz żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza) przez kolejne tygodnie walczyła z niemieckimi i sowieckimi jednostkami. Po kapitulacji Warszawy żołnierze gen. Kleeberga ruszyli w kierunku Kocka, aby kontynuować walkę.
Od 2 do 5 października pododdziały SGO „Polesie” prowadziły pod Kockiem skuteczne działania zaczepne i obronne, wiążąc znaczne siły niemieckie. Jednak sytuacja była coraz trudniejsza. Żołnierzom zaczynało brakować amunicji, żywności, paliwa i sprzętu niezbędnego do dalszej walki.
W swoim rozkazie gen. Kleeberg wziął na siebie odpowiedzialność za decyzję o kapitulacji. Jednocześnie podziękował żołnierzom za wierność, wysiłek i dotrzymanie do końca żołnierskiej przysięgi. Wyraził też przekonanie, że ich krew i męstwo nie pójdą na marne i mogą jeszcze przysłużyć się Polsce w walce o odzyskanie niepodległości.
„Przywilejem dowódcy jest brać na siebie odpowiedzialność”, „Przywilejem dowódcy jest brać odpowiedzialność na siebie”.
te słowa nabierają szczególnego znaczenia właśnie w chwili, gdy dalsza walka nie mogła już przynieść zwycięstwa, a mogła kosztować życie kolejnych żołnierzy.
Kapitulacyjne rokowania rozpoczęły się 5 października. W nocy z 5 na 6 października wygasły ostatnie walki kampanii 1939 roku. Następnego dnia żołnierze SGO „Polesie” zaczęli składać broń. Kapitulacja miała charakter honorowy. Do niemieckiej niewoli trafiło około 17 tysięcy polskich żołnierzy.
Rozkaz z 5 października był ostatnim rozkazem gen. Kleeberga wydanym swoim żołnierzom w czasie Wojny Obronnej 1939 roku. Nie kończył ich historii, pozostawał świadectwem ich wierności Polsce, aż do ostatnich chwil walki.
Tekst opracował Michał Olton
